Lektury po angielsku
Nie ukrywam, że moja wicca ukształtowała się dzięki czytaniu angielskich źródeł. Postanawiam wyliczyć książki, które sama przeczytałam, dodając krótką opinię, żeby czytelnik mógł zdecydować, czy daną książkę warto kupić. Polecam księgarnię amazon. Wysyłka z amerykańskiego amazonu jest tańsza niż z angielskiego, płatność kartą, przyjemnie i bezpiecznie.
Zainteresowanym osobom pożyczam książki, jednak chciałabym skorzystać również z wzajemności. Dla wygody stworzyłam profil na serwisie do katalogowania książek Librarything, gdzie wyliczam to, co mam i co może zaciekawić poganina. Zainteresowani wymianą niech szukają profilu "Enenna". Katalog moich zbiorów nie pokrywa się na 100% z lekturami, które tu wymieniam po pierwsze dlatego, że jego tematyka jest szersza, po drugie dlatego, że nie wszystko, co czytałam, mam na własność.
Od czego zacząć? Warto przeczytać "Drawing Down the Moon" Margot Adler. Dziennikarka - gardnerianka opisuje środowisko neopogan w Ameryce przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Od tego czasu dokonała się prawdziwa eksplozja ruchu neopogańskiego, ale warto przeczytać i tak, bo Adler koncentruje się na ludziach i ich wierzeniach, a nie na przepisach i zasadach. Wicca w jej ujęciu jest religią żywych ludzi. Poza tym, Adler pokazuje obok Wicca inne ruchy neopogańskie, które warto poznać żeby wiedzieć, ku czemu się właściwie skłaniamy (może nie ku wicca, a feraferii na przykład, albo dyskordianizm).
"The Heart of Wicca" Ellen Cannon Reed to wprowadzenie do wicca od podstaw. Opisuje tradycję eklektyczne, ale wprowadza zarazem do wicca tradycyjnego.
"The Study of Witchcraft" Debory Lipp to próba stworzenia przewodnika po lekturach dla osób interesujących się wicca. Pomysł wziął się z posta na forum Mysticwicks, w którym autorka pokazuje, jakiej wiedzy wymagano od niej, kiedy sama szkoliła się na kapłankę. Pozycja ma ambicję porządkować wiedzę, którą zdobywa się chaotycznie. Trudno mi ocenić, na ile wygodny to przewodnik. Na pewno 95% lektur proponowanych w tej książce nie zostało wydanych po polsku!
Czarostwo w wersji hard, czyli wicca tradycyjne
Gerald Gardner "Witchcraft Today" to klasyka i warto ją poznać, ale niekoniecznie na początku poznawania wicca. Książka człowieka, który wicca stworzył bądź spopularyzował. Dla zainteresowanych historią. Natomiast " The Meaning of Witchcraft" Gardnera jest zbiorem polemik z angielskimi brukowcami i ciekawostek historycznych. Dla wytrwałych fanów.
Gardner jest też autorem dwóch trudnych w czytaniu powieści: "High Magic's Aid", które kiedyś dawał do przeczytania osobom, które wykazywały zainteresowanie czarostwem, jako próbkę tego, czym ono jest, oraz "A Goddess Arrives", o reinkarnacji i starożytnym Cyprze. Obie napisane gorzej niż powieści Dion Fortune, co wiele mówi. Obie do kupienia na brytyjskim Amazonie.
"Wicca. The Old Religion in the New Millenium" Vivianne Crowley książka od której bym zaczęła. Opowiada o tym, czym jest wicca, w dojrzały i interesujący sposób. Wyjaśnienia z perspektywy psychologii Junga.
"What Do Witches Do" Stewarta Farrara jest dość osobistym wprowadzeniem do wicca, opartym na doświadczeniu jako uczeń Alexa Sandersa. Bliżej ducha wica tradycyjnego niż następna pozycja tego samego autora.
"A Witches' Bible" Janet i Stewarta Farrarów składa się z dwóch czesci. Pierwsza to "Eight Sabbats for Witches", rytuały z omówieniem symboliki każdego święta. Druga oprócz rytuałów (reklamowanych na okładce jako "kompletna Księga Cieni") zawiera rozdziały o filozofii wicca, etyce, micie, o stosunku do seksu, reinkarnacji i innych zagadnieniach, które mało gdzie są tak wyczerpująco omówione. Tytuł odzwierciedla kontrowersje wokół ksiązki. Otóż czarownice nie mają biblii, a tym bardziej nie mogą jej kupić.
"Wiccan Mysteries" Ravena Grimassi to interpretacja podstawowych tekstów wicca, wiedza o magii, budowie świata, reinkarnacji.
"Witchcraft for Tomorrow" Doreen Valiente, słynnej Kapłanki pracującej z Gardnerem (do czasu), to wprowadzenie do wicca widzianego jako przejaw Nowej Ery i kulminacja magicznych tradycji z całego świata i wielu epok. W prawdziwie eklektycznym stylu, Valiente porównuje wicca z tradycjami malajskimi, tantrą, kulturą celtycką, tybetańską, neolityczną, szamaństwem, OTO i innymi zjawiskami. Jest to pokaz erudycji, ale po przeczytaniu nie czuję się mądrzejsza. Na końcu znaleźć można Liber Umbrarum, skromną Księgę Cieni na użytek samotnego praktykującego.
Bliźniacze dzieło to "Lid Off the Cauldron" Patricii Crowther, innej kapłanki Gardnera, która podaje różne czarownicze ciekawostki oraz sposoby na odprawienie rytuałów podobnych do rytuałów czarownic tradycyjnych. Można tam też znaleźć parę informacji, których nie ma nigdzie indziej, np. o magicznej sile głosu i pewnych zawołań, oraz kilka czarów.
Neowicca, czyli czarostwo eklektyczne lub wicca light
Starhawk "The Spiral Dance", dla wielu osób pierwszy krok ku czarostwu. Porywające. Czarostwo jako sposób na życie, perspektywa feministyczno - polityczna.
"Twelve Wild Swans" Starhawk to następny krok po "The Spiral Dance", kurs duchowego z ćwiczeniami i medytacjami opartymi na baśni.
W "Dreaming the Dark" Starhawk zajmuje się polityczną stroną wicca jako filozofii odmiennej od obecnie wciąż dominującego na Zachodzie redukcjonistycznego postrzegania świata.
Podobnie "Truth or Dare", które zawiera jednak ciekawe ćwiczenia do pracy nad sobą i pracy w grupie.
Wreszcie "The Earth Path" tej samej autorki to książka o ekologii. Bogini to sama Ziemia, a ekologia i duchowość przenikają się. Starhawk proponuje ćwiczenia służące zmianie postrzegania siebie i otoczenia oraz opowiada o ekosystemach i o tym, co można zrobić, by nie naruszać ich równowagi. Połączenie "The Spiral Dance" z literaturą popularnonaukową, ale wtórne wobec "The Spiral Dance" i chociażby Ditfurtha (doskonałe książki jeszcze z lat siedemdziesiątych: "Dzieci wszechświata", "Na początku był wodór" i "Duch nie spadł z nieba").
"21st Century Wicca. A Young Witch's Guide to Living the Magical Life" Jennifer Hunter to bardzo sympatyczne wprowadzenie dla młodych. Praktyczne porady, np. jak rozmawiać z rodzicami oraz odrodzonymi chrześcijanami. Perspektywa eklektyczna.
Aby pogłębić podstawy, polecam "All One Wicca" Kaatryn MacMorgan, na której to książce oparte jest nauczanie online Universal Eclectic Wicca. Książka w starszej wersji jest dostępna pod tym adresem i jest to wicca eklektyczna w najlepszym wydaniu, jest w tym myśl i dużo sensu. Przynajmniej dla mnie i dlatego zachęcam do lektury, zwłaszcza, że w sieci jest dostępna darmowa wersja.
Kontynuacją "All One Wicca" jest "Wicca 333", zagadnienia do przemyślenia: wicca a nauka, co to jest mit, jak można wierzyć w irracjonalną magię, o co naprawdę chodzi w Wiccańskiej Poradzie, dlaczego wicca nie jest celtycka, dlaczego wiccanie nie nawracają oraz parę słów, jak sprawdzać źródła i co to jest metoda naukowa. Polecałabym nie jako lekturę dla zaawansowanych, ale dla osób, które już widziały parę stron w sieci i myślą, że wicca może być dla nich.
Podobne do "All One Wicca" jest "Deepening Witchcraft" Greycat . Przeznaczone jest dla osób prowadzących grupy i uczących innych, organizatorów itp. zaawansowanych adeptów, ale zawiera bardzo dużo ciekawej teorii na temat teologii, etyki, magii. Polecam bardziej niż "All One Wicca".
Podoba mi się też "A Witch Alone" Marian Green, kurs dla samotnej wiedźmy, ambitny, z naciskiem na obserwację przyrody i poznanie historii swojego regionu. Zupełnie inny wstęp do wicca, zachęcający raczej do myślenia niż czarowania.
Ed Fitch napisał dla pogan, nie mogących przystapić do kowenu, coś w rodzaju zastępczej Księgi Cieni, "Magical Rites from the Crystal Well", oraz "A Grimoire of Shadows", coś w rodzaju kursu dla samotnych wyznawców, żeby mieli co ćwiczyć, zanim znajdą kowen. Moim zdaniem, warto.
Laurie Cabot "Power of The Witch" - czyta się świetnie, dobre wprowadzenie, chociaż jak dla mnie, kładzie zbyt duży nacisk na okultyzm. Sympatyczna komercja, chociaż bierze pod uwagę związki czarownictwa z nauką.
Jeżeli chodzi o historie czarostwa, to jest kilka książek, które warto poznać. Nieśmiertelną klasyką dostepną szeroko w sieci są ksiazki Margaret Murray "The Witch Cult in Western Europe" oraz "The God of the Witches". Recenzje pierwszej zamieszczam tutaj. Te właśnie książki odpowiedzialne są za spopularyzowanie przekonania, że czarownice uprawiały prehistoryczny kult płodności. Metodologia Murray jest krytykowana szeroko, np. w dostępnym w Polsce artykule Eliadego w "Okultyzmie, czarach i modach kulturalnych" oraz w "A Razor for the Goat" Elliota Rose'a. Z drugiej strony jest"Aradia, or the Gospel of the Witches", zaklęcia i legendy włoskich czarownic przekazane pod koniec XIX wieku Charlesowi G. Lelandowi przez włoską czarownicę, Maddalenę. Współczesny historyk Carlo Ginsburg w "Night Battles" oraz "Ecstasies" przekonuje nas, że w XVI i XVII wieku istniał we Włoszech ruch benadanti - dobrych czarowników spotykających się w święta solarne, by walczyc ze złymi czarownikami o dobro ludzi, zwierząt i plonów. T.C. Lethbridge w zapomnianej już książce "Witches" pokazuje, że można mówić o pewnej kontynuacji pogaństwa na Wyspach Brytyjskich aż do XVII wieku. Julio Caro Baroja w "The World of the Witches" natomiast koncentruje się na czarownicach baskijskich, daje też niezłe antropologiczne wprowadzenie.
Wiedza o matriarchacie jest potrzebna wiccanom głównie po to, żeby dyskutować z obrazem wicca jako religii matriarchalnej. Obraz zamierzchłej przeszłości jako utopii rządzonej przez kobiety do dziś odbija się czkawką w wicca eklektycznym i duchowości New Age. Pośród książek, które wpłynęły na taką wizję przeszłości, są dzieła Mariji Gimbutas. Do tej pory miałam okazję przeczytać jedną, a mianowicie "The Living Goddesses", i stwierdziłam, że po pierwsze, nie ma tam ideologii ani utopijnych wizji. Są relacje o zabytkach neolitycznych i ich prawdopodobnym znaczeniu, ale nie ma wywyższania kobiet ani opowieści o tym, jakie to społęczeństwo neolityczne było cudowne. Gimbutas pisze również o bogu jako o równoprawnym towarzyszu bogini. Już "The Chalice and the Blade" Riane Eisler jest lekturą ideologiczną, pokazującą wybrane społęczności matriarchalne i wychwalającą władzę kobiet jako lekarstwo na wszelkie problemy współczesnego świata. Gimbutas warto przeczytać, żeby wiedzieć, co naprawdę napisała, Eisler, żeby zobaczyć, jak można ideologicznie interpretować przyszłość, ale te lektury z punktu widzenia wicca niewiele wnoszą. Dla hobbystów i żarliwych dyskutantów.
"Witchcraft: the Old Religion" Leo Martello to z kolei wczesna książka o wicca z charakterystyczną mieszanką etnograficznych ciekawostek, biografii Margaret Murray, Geralda Gardnera, Charlesa Lelanda, opowieści o czarownicach sycylijskich i zabytkach Malty wraz z FAQ na końcu. Zawiera pewne nieścisłości. Wszystko autorstwa podobno prawdziwego strege i zarazem wiccanina tradycyjnego.
Przechodzimy do historii wicca. "The Triumph of the Moon. A history of Modern Pagan Witchcraft" Ronalda Huttona - nieoceniona książka historyka, pełna informacji, których nie ma gdzie indziej, o korzeniach i rozwoju wicca, z doskonałym podsumowaniem, mówiącym o wspólnej filozofii wicca. Hutton stoi twardo na pozycji, że wicca sięga lat 50-tych XX wieku, a wcześniej można mówić jedynie o duchowych korzeniach. Hutton podaje za słowami Doreen Valiente, że Gardneriańska Księga Cieni została przetłumaczona na polski. Nie znalazłam śladu takiego tłumaczenia, albo jest to więc pomyłka Valiente, albo tłumaczenie takie krążyło w środowisku, do którego nie mam dostępu. Proszę o informacje w tej sprawie.
Dobrym uzupełnieniem Huttona będzie "Wiccan Roots: Gerald Gardner and the Modern Witchcraft Revival" Paula Heseltona. Mniej naukowe, a bardziej spekulatywne dochodzenie w sprawie tego, co Gardner odkrył. Zajmuje się pierwszą połową XX wieku. Pisane z pozycji wyznawcy, a jednocześnie bardzo informatywne. Heselton, w przeciwieństwie do Huttona, uważa, że Gardner natrafił na działający kowen.
Drugi tom "The Wiccan Roots" to "Gerald Gardner and the Cauldron of Inspiration". Podobne spekulacje dla zainteresowanych korzeniami wicca i tożsamością pierwszych członków kowenu Gardnera.
"Inventing Witchcraft" Aidana Kelly'ego jest lekturą kontrowersyjną ze względu na osobę autora. Po przeczytaniu, dochodzę do wniosku, że jest to książka specyficzna, analiza dokumentów pozostawionych przez Gardnera, i może zainteresować najwytrwalszych pasjonatów historii. Dokumenty ciekawe, wnioski autora w części mnie nie przekonujš, a w części są wyważaniem otwartych drzwi.
Plotkarskim uzupełnieniem powyższych książek oraz ich tekstem źródłowym jest "The Rebirth of Witchcraft" Doreen Valiente, z którego można dowiedzieć się wiele o przyczynach odejścia Doreen od Gardnera oraz o Robercie Cochrane.
Więcej plotek w bliźniaczych "One Witches World" i "High Priestess" Patricii Crowther, jednej z kapłanek Gardnera. Te same dykteryjki o znajomych, sławnych i zupełnie nieznanych, o kotach, o wykładach i karierze aktorskiej własnej i męża oraz niezwykłych zbiegach okoliczności, które się przytrafiły autorce w jej długim życiu. Takich autobiografii Patricia Crowther napisała jeszcze więcej, jak wynika z listy podawanej przez Amazon, oraz z faktu, że niektórych fragmentów życia we wspomnieniach brakuje - pewnie są w innej książce. Dla ludzi zainteresowanych plotkami.
Skoro jesteśmy przy hagiografiach, to istnieje wczesna biografa Alex Sandersa pióra June Jones pt. "King of the Witches". Całkiem zabawne, ale raczej ciekawostka.
Ciekawym kontrastem dla biografii Sandersa będzie autobiografia jego byłej żony i Arcykapłanki, Maxine Sanders, "Firechild". Jak stała się jedną z ikon czarostwa? Co myśli o kontrowersyjnych poczynaniach Alexa, jak to było z jego gardneriańską inicjacją? Jak miało się jej prywatne życie do obrazu najpierw nieziemskiej, eterycznej piękności, a potem kapłanki prowadzącej twardą ręką kolejne pokolenia czarownic? Smutne życie Maxine może zniechęcić do pójścia w jej ślady. Mam nadzieję, że od lat 60 i 70 czarownice i kobiety czegoś sie nauczyły.
Ze wspomnień byłych kapłanek Gardnera warto wymienić autobiografie Lois Bourne, oszczędne, jeżeli chodzi o plotki, a raczej pełne zabawnych anegdot z życia okultystki. "Witch Amongst Us" to głównie osobiste wspomnienia i anegdoty o duchach i skutkach czarów, bardzo sympatyczne w czytaniu, chociaż pełne informacji o wicca, natomiast "Dancing with the Witches" mówi więcej o Gardnerze i pierwszych wiccanach.
Polecam "Religion without Beliefs" Frederica Lamonda, inicjowanego przez Gardnera. Są to eseje na temat pogańskiej duchowości, a różnice pomiędzy wicca a chrześcijaństwem są tam doskonale wyjaśnione.
"Fifty Years of Wicca" tego samego autora jest przeznaczone, jak pisze, dla gardnerian drugiego i trzeciego stopnia, a więc to już bardziej zaawansowana lektura. Ciekawa teologia, wyjaśnione zostały pewne problemy, z którymi się zetknęłam w rozmowach z innymi. Polecam acz nie początkującym.
Ciekawe jest "Progressive Witchcraft" Janet Farrar i Gavina Bone. Janet odeszła od wicca aleksandriańskiego w stronę własnych poszukiwań, których efektem jest ta książka. Interesująca teoria, mimo że zdarzają się błędy merytoryczne. Warto przeczytać o ich koncepcji, kim są bogowie.
"Witchcraft. A Tradition Renewed" Evana Johna Jonesa i Doreen Valiente to wprowadzenie do tradycji stworzonej przez Roberta Cochrane'a, rzekomo starszej niż gardneriańska. Ciekawa różnica w tonie. Mnie osobiście ten ton się spodobał. Księga Cieni dołączona (brzmi to jak "instrukcja dołączona" i właściwie o to chodzi).
Paul Huson "Mastering Witchcraft. A Practical Guide for Witches, Warlocks & Covens" - czarna strona czarownictwa tradycyjnego, ale i dla wiccan pożyteczne. Klątwy, uroki miłosne wręcz zalecane. Zupełnie odmienne podejście od dajmy na to Cunninghama.
Kupiłam "Origins of Modern Witchcraft" Ann Moura / Aoumiel, autorki serii o "zielonym czarostwie", sądząc, że będzie to książka o historii współczesnego czarostwa. Jest to raczej książka o zapomnianej cywilizacji z Mohenjo Daro i motywach tej pokojowej tradycji zmiażdżonej przez Ariów w kulturze późniejszych epok. Spekulacja historyczna, dla miłośników kultury Drawidów i teorii spiskowych.
Zainteresowani rytuałem nie pożałują, jeżeli sięgną po "The Elements of Ritual" Debory Lipp. Krok po kroku wyjaśniona jest jego konstrukcja, cel i podane są przykłady elementów rytuału, utrzymane w różnym nastroju. Nie jest to jakaś ostateczna odpowiedź, jak należy tworzyć rytuał, ale bardzo pomocne, zwłaszcza, gdy nie można uczyć się bezpośrednio przez uczestnictwo w rytuałach doświadczonej grupy.
Słabszą książką tej autorki jest "The Way of Four". Opowiada o zaprowadzeniu równowagi żywiołów we wszystkich dziedzinach życia. Niestety, w połowie sprowadza się to do wypełniania testów typu "Jakim żywiołem jesteś ty/ twoja sypialnia/twoja szafa" itp. psychozabawy jak z pism kobiecych, którym towarzyszą rady również jak żywcem wzięte z pism kobiecych typu "aby wprowadzić więcej ognia do sypialni zawieś tam erotyczne obrazy". Mocną stroną jest wprowadzenie do natury żywiołów i ćwiczenia na doświadczenie ich, ciekawe dla mnie jest też przełożenie 16 typów psychologicznych na kombinacje żywiołów. Szkoda, że autorka nie skoncentrowała się bardziej np. na ćwiczeniach zamiast wypisywać listy, jaki żywioł reprezentują dane perfumy, a jaki dane elementy wystroju wnętrza.
"Wiccan Magick" Ravena Grimassiego wykracza poza standardowe tabele korespondencji i stara się przedstawić teorie, dlaczego magia działa.
"Spells and How They Work" Farrarów mówi o zaklęciach i urokach, podaje nieco teorii, mnóstwo przykładów z życia i ludowych zaklęć.
A teraz coś, na co wszyscy czekali: "Rites of Pleasure: Sexuality in Wicca and NeoPaganism" Jennifer Hunter, autorki sympatycznego "21st Century Wicca". O seksie. Porad praktycznych tam nie ma, jest o stosunku neopogan do seksu, o seksie w wicca praktycznie nic, za to interesujące rozważania (teoretyczne) o poliamorii i BDSM.
Szczególną książką jest "Devoted to You" Judy Harrow. Cztery rozdziały pod redakcją czterech różnych autorów: dwojga wiccan oraz rekonstrukcjonisty celtyckiego i rekonstrukcjonistki greckiej omawiają postaci konkretnych Bogów: Anubisa, Brigit, Afrodyty i Gai, oraz sposoby oddawania im czci. Może służyć za wzór w nawiązaniu kontaktu z innymi bogami.
O ile "Devoted to You" mówi o kontakcie z Bogami, o tyle "A Voice in the Forest" Jimahla Di Fiosy opowiada o tym, jak kowen aleksandryjski nawiązał kontakt z duchem Alexa Sandersa. Początkowo byłam nader sceptycznie nastawiona, ale książka jest interesująca nie tylko ze względu na samą historię kontaktu, ale ze względu na przesłanie i przemyślenia autora oraz opis życia kowenu.
Zainteresowanych religią Egiptu może się przydać "Circle of Isis: Ancient Egyptian Magic for Modern Witches" Ellen Cannon Reed, gdzie można znaleźć wiadomości o bogach egipskich i historie kontaktu z nimi w kowenie autorki.
Ellen Cannon Reed jest rónież autorką"The Witches Qabalah" (tytuł późniejszego wydania: "The Goddess and the Tree". Jest to przystępne wprowadzenie do kabały, pisane z myślą o poganach zrażonych do judaistycznej stylistyki, w której zwykle podaje się Kabałę. Ciekawe uwagi o procesie uczenia się. Osobiście polecałabym raczej "Mistyczną Kabałę" Dion Fortune, dostępną po polsku. Nie ze wszystkim w "The Witches Qabalah" się zgadzam. Z ciekawostek: wśród korespondencji poszczególnych sefirot autorka podaje bóstwa m.in. słowiańskie (rozpoznawalne, mimo specyficznej ortografii).
"The Witches' God" oraz "The Witches' Goddess" Janet i Stephena Farrarów - obie pozycje to przedstawienie różnych typów bogów oraz konkretnych bóstw plus rytuał nawiązujący do danej postaci. Na poziomie.
"Coven Craft" Amber K to dla nas bajka o żelaznym wilku. Praktyczny poradnik, jak założyć i prowadzić kowen. Sprawy prawne, organizacyjne, dynamika grupy, konkretne propozycje, przykłady, wzory. W Stanach Zjednoczonych nieocenione, dla mnie - kilka pomysłów do wykorzystania. Uwaga! Autorka ma podejście nader białoświatełkowe, proponuje przed kupnem działki zbadać mapę wahadełkiem i inne ma tego typu pomysły.
Nieco bardziej uniwersalny jest poradnik "Wicca Covens" Judy Harrow. Autorka jest czarownicą i psychologiem, co widać. Koncentruje się na rozwoju grupy i związkach między jej członkami, a nie na samej specyfice prowadzenia kowenu.